ประกันสังคม มาตรา 33, 39 และ 40 ต่างกันหลัก ๆ ที่สถานะการทำงาน วิธีจ่ายเงินสมทบ และสิทธิที่ได้รับ โดยมาตรา 33 สำหรับลูกจ้างในระบบ มีสิทธิครบ 7 กรณีรวมว่างงาน มาตรา 39 สำหรับคนที่เคยเป็นมาตรา 33 แล้วออกจากงานแต่ต้องการส่งต่อ ได้ 6 กรณีโดยไม่มีสิทธิว่างงาน ส่วนมาตรา 40 สำหรับอาชีพอิสระ เลือกจ่าย 70, 100 หรือ 300 บาทต่อเดือน และได้รับความคุ้มครองตามทางเลือก แต่ไม่ได้ใช้สิทธิรักษาพยาบาลแบบมาตรา 33 และ 39
ประกันสังคม มาตรา 33 คืออะไร ใครอยู่มาตรานี้?
ถ้าคุณเป็นพนักงานบริษัทเอกชนและมีนายจ้าง โดยทั่วไปคุณจะอยู่ใน มาตรา 33 นายจ้างมีหน้าที่ขึ้นทะเบียนและนำส่งเงินสมทบให้ ไม่ใช่ระบบที่ลูกจ้างเลือกสมัครเองเหมือนมาตรา 40
ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 ฐานค่าจ้างสูงสุดที่ใช้คำนวณเงินสมทบมาตรา 33 เพิ่มเป็น 17,500 บาทต่อเดือน สำหรับช่วงปี 2569-2571 โดยอัตราสมทบปกติของลูกจ้างยังอยู่ที่ 5% ทำให้เงินสมทบสูงสุดอยู่ที่ 875 บาทต่อเดือน และนายจ้างสมทบอีกส่วนหนึ่งตามกฎหมาย
ตัวอย่างง่าย ๆ ถ้าเงินเดือนคุณ 12,000 บาท เงินสมทบส่วนลูกจ้างตามอัตราปกติคือ 600 บาท แต่ถ้าได้เงินเดือน 25,000 บาท จะไม่ได้คิด 5% จาก 25,000 บาททั้งหมด เพราะใช้ฐานสูงสุด 17,500 บาท จึงจ่ายสูงสุด 875 บาทในปี 2569
มาตรา 33 ได้สิทธิอะไรบ้าง?
- เจ็บป่วยหรือประสบอันตราย ตามเงื่อนไขของประกันสังคม
- คลอดบุตร รวมสิทธิที่เกี่ยวข้องกับการฝากครรภ์ตามหลักเกณฑ์
- ทุพพลภาพ
- เสียชีวิต
- สงเคราะห์บุตร
- ชราภาพ ในรูปแบบบำเหน็จหรือบำนาญตามเงื่อนไขและระยะเวลาส่งเงินสมทบ
- ว่างงาน ซึ่งเป็นจุดสำคัญที่มาตรา 33 แตกต่างจากมาตรา 39
ตัวอย่างสิทธิที่อัปเดตแล้วคือ เงินสงเคราะห์บุตรของผู้ประกันตนมาตรา 33 และ 39 ปัจจุบันอยู่ที่ 1,000 บาทต่อเดือนต่อบุตร 1 คน สำหรับบุตรตั้งแต่แรกเกิดถึงอายุ 6 ปีบริบูรณ์ คราวละไม่เกิน 3 คน โดยต้องเข้าเงื่อนไขการส่งเงินสมทบด้วย
ดังนั้นเวลาวางแผนการเงิน อย่ามองเงินที่ถูกหักในสลิปเงินเดือนเป็นเพียง “ค่าใช้จ่าย” แต่ควรรู้ด้วยว่าคุณมีสิทธิอะไรอยู่แล้ว ก่อนซื้อประกันหรือสวัสดิการซ้ำซ้อน อ่านต่อได้ในบทความ เงินสำรองฉุกเฉินควรมีเท่าไร เพื่อวางแผนเงินสดให้สอดคล้องกับสิทธิที่มี
ประกันสังคม มาตรา 39 คืออะไร?
มาตรา 39 เหมาะกับคนที่เคยเป็นพนักงานและเคยอยู่มาตรา 33 แต่ลาออกหรือสิ้นสุดการเป็นลูกจ้าง แล้วอยากรักษาความคุ้มครองประกันสังคมบางส่วนต่อไป
เงื่อนไขสำคัญคือ คุณต้องเคยส่งเงินสมทบในมาตรา 33 มาแล้ว ไม่น้อยกว่า 12 เดือน และสมัครมาตรา 39 ภายใน 6 เดือนนับจากสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33
อัตราเงินสมทบปกติของมาตรา 39 อยู่ที่ 432 บาทต่อเดือน คำนวณจากฐานค่าจ้าง 4,800 บาทในอัตรา 9% ซึ่งต่างจากมาตรา 33 ที่คำนวณตามค่าจ้างภายใต้เพดานที่กฎหมายกำหนด
มาตรา 39 ได้สิทธิอะไรบ้าง?
มาตรา 39 ได้ความคุ้มครอง 6 กรณี ได้แก่ เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต สงเคราะห์บุตร และชราภาพ แต่ ไม่มีสิทธิกรณีว่างงาน เพราะในสถานะมาตรา 39 คุณไม่ได้เป็นลูกจ้างที่มีนายจ้างแล้ว
นี่เป็นจุดที่หลายคนเข้าใจผิด เช่น คุณลาออกจากบริษัทเดือนนี้แล้วสมัครมาตรา 39 เพื่อรักษาสิทธิรักษาพยาบาลต่อ ไม่ได้หมายความว่าคุณจะสามารถใช้สิทธิว่างงานของมาตรา 39 ในอนาคตได้ สิทธิว่างงานเป็นความคุ้มครองในมาตรา 33 และต้องพิจารณาตามสถานะและเงื่อนไขตอนสิ้นสุดการจ้างงาน
มาตรา 33 และ 39 ใช้สิทธิรักษาพยาบาลเหมือนกันไหม?
ทั้งมาตรา 33 และมาตรา 39 มีสิทธิด้านการรักษาพยาบาลในระบบประกันสังคม โดยเลือกสถานพยาบาลตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานประกันสังคม ต่างจากมาตรา 40 ซึ่งไม่ได้ให้สิทธิรักษาพยาบาลในรูปแบบเดียวกัน
ด้านทันตกรรมมีการปรับสิทธิใหม่ตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2569 เช่น สถานพยาบาลรัฐที่ทำความตกลงกับสำนักงานประกันสังคมครอบคลุมบริการหลายรายการตามความจำเป็นทางการแพทย์ ส่วนสถานพยาบาลเอกชนที่ทำความตกลงยังมีวงเงินสำหรับอุดฟัน ขูดหินปูน และถอนฟัน 900 บาทต่อปี พร้อมสิทธิบางรายการเพิ่มเติมตามหลักเกณฑ์
รายละเอียดสิทธิสามารถตรวจสอบโดยตรงกับ เพราะวงเงิน หลักเกณฑ์ และเงื่อนไขบางประเภทสามารถเปลี่ยนแปลงได้
ประกันสังคม มาตรา 40 คืออะไร เหมาะกับใคร?
มาตรา 40 ออกแบบมาสำหรับ แรงงานนอกระบบและผู้ประกอบอาชีพอิสระ เช่น ฟรีแลนซ์ พ่อค้าแม่ค้า เกษตรกร คนขับรถรับจ้าง หรือคนที่ทำธุรกิจส่วนตัวและไม่ได้อยู่ในมาตรา 33 หรือ 39 โดยผู้สมัครทั่วไปต้องมีอายุ 15-65 ปีบริบูรณ์และเข้าเงื่อนไขตามที่กำหนด
มาตรา 40 เลือกได้ 3 ทางตามระดับความคุ้มครองที่ต้องการ
ทางเลือกที่ 1 จ่าย 70 บาทต่อเดือน
- ประสบอันตรายหรือเจ็บป่วย โดยเป็นเงินทดแทนตามเงื่อนไข
- ทุพพลภาพ
- เสียชีวิต
ทางเลือกที่ 2 จ่าย 100 บาทต่อเดือน
- ประสบอันตรายหรือเจ็บป่วย
- ทุพพลภาพ
- เสียชีวิต
- ชราภาพในรูปแบบบำเหน็จตามหลักเกณฑ์
ทางเลือกที่ 3 จ่าย 300 บาทต่อเดือน
- ประสบอันตรายหรือเจ็บป่วย
- ทุพพลภาพ
- เสียชีวิต
- ชราภาพ
- สงเคราะห์บุตร
สิทธิของมาตรา 40 มีการเพิ่มขึ้นตั้งแต่ปลายปี 2568 โดยไม่เพิ่มอัตราเงินสมทบ เช่น การพบแพทย์แบบผู้ป่วยนอกมีเงินทดแทน 200 บาทต่อครั้ง ไม่เกิน 3 ครั้งต่อปีในทุกทางเลือก และมีการเพิ่มสิทธิด้านทุพพลภาพและสงเคราะห์บุตรในบางทางเลือก
สิ่งสำคัญคือมาตรา 40 ไม่ใช่ประกันค่ารักษาพยาบาลแบบมาตรา 33 หรือ 39 เมื่อเจ็บป่วย ผู้ประกันตนมาตรา 40 ยังใช้สิทธิรักษาพยาบาลพื้นฐานที่ตนมี เช่น สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ หากมีสิทธิ ส่วนมาตรา 40 จะเน้นเงินทดแทนและความคุ้มครองตามทางเลือกที่สมัคร
สรุป มาตรา 33 39 40 ต่างกันตรงไหนที่ควรรู้ที่สุด?
- มาตรา 33: เป็นลูกจ้าง มีนายจ้าง สิทธิครอบคลุมที่สุดในสามกลุ่ม และมีกรณีว่างงาน
- มาตรา 39: เคยเป็นมาตรา 33 แล้วลาออก สมัครส่งต่อเองเดือนละ 432 บาท ได้ 6 กรณี แต่ไม่มีว่างงาน
- มาตรา 40: สำหรับอาชีพอิสระ เลือกจ่าย 70, 100 หรือ 300 บาท สิทธิขึ้นกับทางเลือก และไม่ได้สิทธิรักษาพยาบาลแบบมาตรา 33/39
ในทางปฏิบัติ คุณไม่ได้เลือกมาตราเพียงเพราะ “อันไหนคุ้มกว่า” เพราะสถานะการทำงานเป็นตัวกำหนดก่อน หากยังทำงานบริษัทก็อยู่มาตรา 33 หากลาออกและมีคุณสมบัติ คุณจึงพิจารณามาตรา 39 ได้ ส่วนคนทำงานอิสระที่ไม่ได้อยู่ในสองมาตราแรกจึงพิจารณามาตรา 40
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือสิทธิชราภาพ การเปลี่ยนจากมาตรา 33 ไปมาตรา 39 อาจมีผลต่อฐานและวิธีคำนวณสิทธิในระยะยาว จึงควรดูประวัติการส่งเงินสมทบประกอบกับ การวางแผนเกษียณ ของตัวเอง ไม่ควรตัดสินใจจากค่าใช้จ่ายรายเดือนเพียงอย่างเดียว
ก่อนเลือกหรือเปลี่ยนมาตรา ควรเช็กอะไรบ้าง?
วิธีที่ใช้งานได้จริงคือเปิดประวัติผู้ประกันตนของตัวเองก่อน แล้วดู 3 เรื่อง ได้แก่ สถานะล่าสุด จำนวนเดือนที่เคยส่งเงินสมทบ และสิทธิที่คุณให้ความสำคัญ เช่น รักษาพยาบาล ชราภาพ หรือความคุ้มครองรายได้
หากเพิ่งลาออก อย่าปล่อยเวลาผ่านไปโดยไม่ตรวจสอบ เพราะมาตรา 39 มีกรอบเวลาการสมัคร 6 เดือน และหากคุณเลือกไม่สมัคร ควรวางแผนสิทธิรักษาพยาบาลและเงินสำรองใหม่ทันที รวมถึงตรวจสอบว่า เงินสมทบประกันสังคมใช้ลดหย่อนภาษีอย่างไร เพื่อจัดการภาษีส่วนบุคคลให้ครบถ้วน
คำถามที่พบบ่อย
ลาออกจากงานแล้วควรสมัครมาตรา 39 หรือมาตรา 40?
หากเคยเป็นมาตรา 33 ส่งเงินสมทบครบตามเกณฑ์ และยังอยู่ภายใน 6 เดือนหลังออกจากงาน คุณสามารถพิจารณามาตรา 39 เพื่อรักษาความคุ้มครอง 6 กรณีต่อได้ ส่วนมาตรา 40 เหมาะกับแรงงานอิสระที่ไม่ได้อยู่ในมาตรา 33 หรือ 39 การเลือกควรพิจารณาสิทธิรักษาพยาบาลและสิทธิชราภาพร่วมด้วย
มาตรา 39 ได้เงินว่างงานไหม?
ไม่ได้ สิทธิกรณีว่างงานอยู่ในความคุ้มครองของมาตรา 33 ส่วนมาตรา 39 คุ้มครอง 6 กรณี ได้แก่ เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ เสียชีวิต สงเคราะห์บุตร และชราภาพ
มาตรา 40 ใช้รักษาพยาบาลประกันสังคมได้ไหม?
มาตรา 40 ไม่ให้สิทธิรักษาพยาบาลแบบมาตรา 33 และ 39 แต่ให้เงินทดแทนกรณีเจ็บป่วยหรือประสบอันตรายตามเงื่อนไขของแต่ละทางเลือก ผู้ประกันตนจึงต้องใช้สิทธิรักษาพยาบาลพื้นฐานอื่นที่ตนมีควบคู่กัน
หมายเหตุ: ข้อมูลในบทความอัปเดต ณ วันที่ 9 กันยายน 2569 หลักเกณฑ์และสิทธิประโยชน์ของประกันสังคมอาจมีการปรับเปลี่ยน ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากสำนักงานประกันสังคมหรือสายด่วน 1506 ก่อนยื่นขอสิทธิหรือเปลี่ยนสถานะผู้ประกันตน
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลและการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำด้านการลงทุน การเงิน หรือการตัดสินใจเฉพาะบุคคล โปรดศึกษาข้อมูลจากแหล่งทางการ ตรวจสอบเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง และประเมินสถานการณ์กับความเสี่ยงของตนเองก่อนตัดสินใจ